Blog Image

The Teaching Buddha

OnderwijsBovenwijs

Een blog over de kracht en de eenvoud van yoga en mindfulness voor mensen werkzaam in het onderwijs

When things fall apart.

Education, Mindfulness, yoga en mindfulness Posted on Wed, May 13, 2020 16:56:31

“Life is a good teacher and a good friend. Things are always in transition, if we could only realize it. Nothing ever sums itself up in the way that we like to dream about. The off-center, in-between state is an ideal situation, a situation in which we don’t get caught and we can open our hearts and minds beyond limit.” (1)

Mijn lokaal op 16 maart 2020.

Ken je dat gevoel: je weet dat er iets groots staat te gebeuren, maar op dat moment lijkt alles nog normaal. Althans, een aantal dingen voelen al anders aan, maar die bevatten nog niet die boodschap met een grotere betekenis: alles wordt anders. Er zal een tijd zijn vóór en een tijd nà. Dat moment kwam op zondagavond 15 maart toen onderwijsminister Arie Slob meedeelde dat met ingang van maandag 16 maart alle scholen dicht gingen.

Die vrijdag 13 maart gaf ik nog les aan een beperkt aantal leerlingen. Vooral in 6V was de klas maar half gevuld. Ik weet nog goed dat ik dacht: ik ga jullie misschien wel heel lang niet zien. En in het geval van een eindexamenklas is het in maart dan al snel einde oefening. Maar dat ging voor mijn gevoel alleen nog maar over het lesgeven. Wie had nu gedacht dat het Centrale Eindexamen volledig zou komen te vervallen, dat wij op 13 mei, precies twee maanden later, nog steeds thuis zouden zitten en op afstand proberen het onderwijs draaiende te houden?

De afgelopen twee maanden zijn om veel redenen intens en interessant geweest. Al na een paar dagen gaven de meesten onder ons vanuit huis online les en raakten wij bedreven in het live streamen, virtueel vergaderen en op afstand zorg bieden. Ik weet ook nog hoe moe ik was na de eerste twee weken: bekaf van al het denken, plannen, uitzoeken, uitvoeren en: zitten. Wat een aanslag op het hoofd en lijf. Ik ben daarom ook al heel snel begonnen met het live streamen van de yoga voor de collega’s en de Mindfulness voor de leerlingen. Het waren spannende weken, met veel zorgen maar ook met veel dankbaarheid: voor mijn gezin, gezondheid, baan, salaris en nog veel meer. En ook: wauw, wat gaaf dat dit allemaal zo kan, wat een verbinding (en nu bedoel ik even niet de wifi), wat een positieve energie en wat een luxe om vanuit huis veel te kunnen ondernemen en een hele klas pubers met één druk op de knop op mute te kunnen zetten. Haha. Daarbij vielen deze thuiswerk-weken samen met een ongekende “outburst” van de lente. Ik kan mij niet herinnneren dat ik ooit zo veel blauwe luchten heb gezien als in dit voorjaar. Het was zelfs al aangenaam warm. We vierden Pasen, verjaardagen, Koningsdag en 4 en 5 mei aangepast, buiten en in de zon.

Als ik heel eerlijk ben vond ik deze tijd ook wel iets prettigs hebben: ik heb van nature de neiging mij terug te trekken als iets spannend is of heel druk wordt, dus nu had ik een prachtige smoes om veel op mijzelf te zijn en mij in mijn vrije tijd (die ondanks de drukte toch ook meer aanwezig leek) onder te dompelen in allerlei spirituele literatuur. Want het was crisis?! Misschien kon ik nu alle tools van yoga en Mindfulness nog meer verdiepen, gebruiken en delen. Ik had totaal geen last van een identiteitscrisis, want ik weet toch al zo lang: je bent altijd meer dan…. je lichaam, je gedachten, je emoties, je werk, je familie, je vrienden…. En dat voelde oprecht wel ok. Ook al hab ik soms het gevoel dat de hele wereld uit elkaar aan het vallen is.

Maar ja, dan, nu. De basisscholen zijn weer open, de middelbare scholen gaan op 2 juni een doorstart maken en stap voor stap herneemt het leven zijn gewone loop. Tegelijkertijd weten we dat we er nog lang niet zijn voor wat betreft gezondheid, veiligheid en economie. Dit virus zal nog lange tijd bij ons zijn en de vraag is naar welk leven we terugverlangen en vooruit kijken. We bevinden ons in een overgangsperiode en ik merk zelf: dit vind ik lastig. Misschien nog wel lastiger dan die tijd van acute crisis.

Had de periode van de intelligente en eenzame opsluiting nog iets van “cocoonen” en “de zekerheid van een crisis”, de komende periode kent weer heel eigen uitdagingen: hoe en hoe lang houd ik mijzelf gemotiveerd om door te gaan met mijn werk voor school en alle klusjes die gedaan moeten worden? Verder: hoe onderhoud ik echt contact met anderen en treed ik weer meer naar buiten? (Niet naar buiten in de zin van: met de hond lopen, want dat doe ik elke dag wel en dat is heerlijk.) Dit leken mij goede vragen voor vandaag en om de komende twee maanden mee te oefenen. Ik kom tot het volgende. Misschien herken je iets in deze zinnen of roept het bij jou juist andere gedachten op. Het is aardig om eens stil te staan bij de afgelopen en komende twee maanden. Maar ik kan al verklappen: de enige manier om te voelen hoe het met jou is, is stil te staan bij dit moment. Een ander moment is er niet.

  • de structuur die ik de afgelopen weken heb geprobeerd aan te houden wil ik voortzetten. Deze structuur geeft houvast en continuïteit en daar heb ik behoefte aan in tijden van verandering of onzekerheid. En dat betekent: elke dag beginnen met “zitten”. Ik heb de afgelopen 8 weken bijna elke ochtend meegedaan aan een meditatiegroep van Sijbrand Maal via Facebook. Zo gaf ik vorm aan de start van de dag en voelde ik mij inhoudelijk gesterkt om mee te bewegen met wat de tijd bracht. De vorm is inmiddels anders geworden, maar de gewoonte van mediteren hoop ik vol te houden. Net zoals de yoga aan het einde van de dag. Om te herstellen, de energie te laten vloeien en ook: tegen de rugpijn na al het zitten.
  • de Mindfulness-training voor docenten, waar ik al zo lang van droom om te kunnen geven, ga ik nu online aanbieden. We hebben zo goed kunnen oefenen de afgelopen maanden, dat we ook de voordelen hebben kunnen ontdekken van het werken of leren vanuit huis. (En als we mediteren kan je lekker je ogen dicht houden, ook al zit je voor een scherm;) Deze training motiveert mij om in het onderwijs extra van betekenis te kunnen zijn én ik treed meer naar buiten om echt verbinding te maken. Ik vind het spannend, maar het wordt tijd.

Hopelijk motiveert de training anderen ook om hun talenten maximaal in te zetten voor goed en gezond onderwijs. Om voor de klas te staan moet je jeZelf behoorlijk goed kennen en stevig in je schoenen staan. Weten waar je heen wilt en waarheen niet. Maar ook: zacht kunnen zijn, open staan en meebewegen met al die verschillende “hearts and minds”. Dit is niet persé een spiritueel pad. Het gaat erom dat je leert je niet te vereenzelvigen met alles wat er om je heen gebeurt, wat veranderlijk is, wat komt en gaat, wat een vorm heeft die per definitie tijdelijk is. We hebben een grote verantwoordelijkheid voor de klas en dat is misschien ook dankzij deze crisis wel duidelijker geworden dan ooit. Al die kinderzielen en -lijven hopelijk spoedig weer fysiek aanwezig op school en in onze klas. Zonder mute-knop. Haha.

Nu al kan ik terugkijken op de afgelopen periode en denken: heb ik die tijd wel “volledig benut”? Had ik niet veel meer moeten “zijn” met wat er was, meer moeten studeren en lezen, meer moeten genieten van familie en vrienden? Dan troost ik mijzelf met de gedachte dat er weer een nieuwe dag komt en misschien zelfs een nieuwe periode aanbreekt waarvan we achteraf zeggen: het was bijzonder, intens en interessant. We hebben geleerd, gegruweld en genoten. Laten we daarom elke “transition” gebruiken om ruimte te voelen en alle vrijheid te nemen om nieuwe keuzes te maken die ons nog dichter bij onze bestemming brengen. Stap voor stap. En die transition zit in elk moment. Het leven als leraar. (3)

Uit het prachtige boekje van Pema Chödrön When Things Fall Apart:

“Life is a good teacher and a good friend. Things are always in transition, if we could only realize it. Nothing ever sums itself up in the way that we like to dream about. The off-center, in-between state is an ideal situation, a situation in which we don’t get caught and we can open our hearts and minds beyond limit.”

(1) When Things Fall Apart. Heart Advice for Difficult Times. Pema Chödrön, Shambhala 2016. Chödrön is een Buddhist teacher en auteur.

(2) Sijbrand is mede-oprichter en oa meditatie-leraar bij de Nieuwe Yogaschool in Amsterdam.



Do you trust your Buddha Nature?

Education, yoga en mindfulness Posted on Sun, January 05, 2020 11:10:51
Happy New Year !

Do you trust your Buddhanature? Ik luister naar de lezing en meditatie van Tara Brach, op de vooravond van een nieuw kalenderjaar. Enigszins uitgeput van de eerste week van de kerstvakantie en met zo veel plannen voor de tweede week, lig ik met een glas Glühwein op de bank. Er is een enorme mix aan gevoelens, te maken met familie, school en mijzelf. Ik heb behoefte aan stilte en wat spirituele hartversterking. Voor dat laatste neem ik regelmatig mijn toevlucht tot Tara Brach, psycholoog, publicist en meditatieleraar uit de VS. Naar aanleiding van het verschijnen van haar laatste boek Radical Compassion, heeft zij een drieluik van talks en meditation gemaakt. (https://www.tarabrach.com/part-3-radical-compassion/ ). Ik houd erg van Tara Brach: met veel kennis en diepgang maar ook met humor en praktijkvoorbeelden geeft zij inhoud en vorm aan oude wijsheden uit het Buddhisme en meer moderne handvatten uit de Mindfulness.

In het derde luik vraagt Tara zich af “wat er tussen ons zelf en de wereld in staat”, waarom wij vaak een leven leiden “seperated from the Self”? Wat vervolgens weer lijden oplevert, omdat wij ons identificeren met dat wat afleidt, hindert of opslokt. Wij zijn boosheid, perfectie of onrust. Alsof wij ons liever laten leiden door verlangens of angsten dan door op zoek te gaan naar waarheid en vertrouwen in ons zelf. Zoals bijna altijd, komt het verhaal en de meditatie van Tara bij mij binnen. De vraag naar onze “True Nature” is een essentiële. En niet onbelangrijk voor mensen die werken in het onderwijs. Voor de klas en in de klas.

Zeker in het Voortgezet Onderwijs hebben we te maken met de identiteitsontwikkeling van onze pubers. Bij de groep horen, tegelijkertijd uniek willen zijn en hoofd met hart verbinden is soms een hobbelige weg. “Belonging” is zo essentieel voor mensen, ieder mens verlangt ten dieptste naar gezien worden en geliefd zijn. Maar ook voor docenten is het soms een hele puzzel: we hebben verschillende rollen, ervaringen en verwachtingen- niet alleen onderling binnen een team, maar ook innerlijk: Tara spreekt hier over “inter-sected identities”. Wie zijn wij nu werkelijk of wezenlijk? En vaak kennen de gedachten over ons zelf maar twee smaken: we voelen ons inferieur of superieur aan de ander en niet echt “belonging”. Erbij behoren- tot je zelf en de ander. Dat gevoel van “afgescheiden zijn van ons werkelijke Zelf”, dat zorgt voor onrust, een “smaller living” en “mistrust”, aldus Tara.

Zelf ben ik geneigd de vraag naar vertrouwen in mijn True Nature te beantwoorden met allerlei kenmerken of plannen. Het grappige is dat Boedhisten True Nature juist zien als iets “leegs”: emptyness. (http://dharmawisdom.org/teachings/articles/realizing-your-true-nature.) Alleen als je leegte ervaart ontstaat er ruimte om hoofd en hart met elkaar te verbinden. Om beter te kunnen luisteren naar die verbinding, moet je af en toe stil zijn. Dat is waarom Boedhisten een traditie kennen van mediteren. En hoe vaker je iets “geproefd” hebt van die True Nature, des te makkelijker is deze smaak op te dienen. Alsof je een bron in jezelf hebt aangeboord waaruit je kan putten en die tegelijk dieper en toegankelijker wordt.

Deze bron, deze smaak of basis-vertrouwen gun je leerling én docent. Voor wie mij goed kent: ik loop al langer rond met plannen om nog dichter bij mijn Buddha Nature te komen: om van mijn hobby mijn werk en van mijn passie een onderneming te maken. Zo heb ik, na de talk, meditation en Glühwein (welke factor was hier doorslaggevend, haha?) op de valreep van het nieuwe jaar The Teaching Buddha ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Ik zal -beperkt- mijn lessen Mindfulness en yoga gaan uitbreiden. Omdat ik voel dat dit bij mij hoort. Het Nieuwe Jaar is een mooi startpunt om iets nieuws te gaan ondernemen. Met als belangrijkste les voor iedereen: luister naar je True Nature: niet inferior niet superior maar belonging: tot jezelf en tot elkaar. Dat wens ik ons voor in het Nieuwe Jaar!



Be a Beast on Day One.

yoga en mindfulness Posted on Sat, August 19, 2017 19:10:50

Be a Beast on Day One, is de titel van de blog op internet die ik zojuist las. Beyoncé kijkt mij aan en deelt mee: I am not bossy. I am the Boss. Ze heeft wilde manen. Een leeuwin. Met een zachte uitstraling, ondanks haar tekst en ze is zorgvuldig opgemaakt en stralend. Voorzover ik weet staat Beyoncé niet voor de klas.


Toch heeft de tekst wel waarde, in die zin dat er niet voor niets staat: Day One. Ik moest hierbij denken aan een theorie die je leert op de lerarenopleiding: vanaf dag 1 moet je laten zien wie de normen bepaalt in de klas, of in ieder geval daar samen met de leerlingen aan werken. Dat voelt misschien enigszins onnatuurlijk aan omdat je na zo’n lange vakantie vooral aardig wil beginnen, überhaupt aardig gevonden wil worden en er vaak veel aardige leerlingen voor je neus zitten. Maar pas op:

in een willekeurige groep mensen die samen moeten werken, volgen de volgende vier fases elkaar op volgens de sociaal psycholoog Tuckman*:
– forming (kennismaking, conflicten vermijden, plaats in de groep vinden)
– storming (conflictfase, openlijk of niet, verhoudingen worden duidelijker)
– norming (leiding, taken, normen en waarden zijn duidelijk)
– performing (team werkt samen, eigen verantwoordelijkheid wordt genomen)

Deze theorie is natuurlijk ook van belang in een klas vol pubers. Het idee is dat een groep waar de hormonen alle kanten op gaan maar er geen strakke (bege)leiding is, de fases maar al te gemakkelijk zo verlopen:

– storming (leerlingen, na eventjes de kat uit de boom te kijken, kansen pakken)
– norming (door de groep, lees de dominante leerlingen uit de klas)
– forming (de docent moet veel energie steken in kennismaken en groepsprocessen)
– performing (de groep werkt slechts onder strakke leiding)

De beste tip voor docenten aan het begin van een nieuw schooljaar is dan ook: wacht de ontwikkelingen niet af, zit boven op het normeringsproces en betrek dat bij het kennismakingsproces (forming). Dan valt de periode van storming nog een beetje mee en dat is wel zo prettig voor jou als docent maar ook voor de groep zelf. Als je van meet af aan stevig staat kan je daar samen een jaar lang plezier van hebben.

In de yoga kennen we veel oefeningen (asanas) die naar een dier of een ander verschijnsel uit de natuur zijn vernoemd, waaronder staande houdingen. Staande houdingen staan voor kracht, stevigheid, flexibiliteit, openheid en balans. In een oncomfortabele of onverwachte houding staan, soms met vallen en opstaan en altijd: met aandacht voor de adem. Ik begin dan ook altijd de eerste yogalesssen van het nieuwe schooljaar met series waar veel staande oefeningen in zitten. Durf je te staan? Is het mogelijk om stevige kracht uit te stralen? Soepele kracht? Zachte kracht?
De Mountain Pose, Tree Pose en de vier Warriors zijn mooie oefeningen in het staan.


Ook kan het handig zijn om je zelf aan te leren “niet altijd zo bewust te zijn van je zelf” als je voor de klas staat. Dat klinkt hier misschien gek: yoga heeft alles te maken met bewust-zijn. Maar dat is iets anders dan steeds denken: vinden ze mij aardig, tof, streng, raar? Het observeren van je zelf tussen de bedrijven door is iets anders dan: aan je zelf denken, de situatie analyseren en het probleem proberen op te lossen, terwijl je voor de groep staat. Het observeren van je adem, je lichaam, je houding is wel iets dat je tussendoor kunt doen. Het is de realitycheck waar ik eerder over schreef. Maar al die andere zaken: die zijn voor een ander moment.


Het nieuwe schooljaar zorgt altijd weer voor zijn eigen verassingen en ook binnen de klassen zullen weer andere groepsdynamische processen een rol spelen. Hoe sterk en stevig je voor de groep moet zijn kan van verschillende omstandigheden afhangen. Dit snel en goed kunnen aanvoelen heeft te maken met (voor)kennis en ervaring, maar ook met het ontwikkelen van een intuïtie hiervoor. Yoga kán je handvatten geven om stevig maar ontspannen voor de klas te staan. Zo trainen we spieren, aandacht en intuïtie.

Mijn goede voornemens voor dit nieuwe jaar? Mij bewust zijn van de groepsprocessen in mijn groepen en positieve normen ontwikkelen. Maar ook: wat meer luchtigheid, vrolijkheid en verbeelding. Met humor kan je meer oplossen dan je denkt en leerlingen geven aan dat ze dat erg waarderen. Maar het moet weer wel authentiek zijn, dus blijf ik ook maar yoga doen om mijzelf steeds weer tegen te komen.
Lesgeven is niet voor de poes. Yoga ook niet.


* Wiki: stadia van groepsvorming, een psychologisch model uit de groepsdynamica, ontwikkeld door de sociaal psycholoog Bruce Tuckman, eerste publicatie 1965.



Me time free time

yoga en mindfulness Posted on Fri, July 14, 2017 20:02:50

Even zitten. Vandaag zit er al één week vakantie op, van de schoolvakantie van zes weken. En dat is snel gegaan. Het gekke is: op de laatste schooldag kan je je even geen voorstelling maken van zo veel vrije tijd voor de deur. Na een week vakantie kan ik mij al niet meer voorstellen om de school in te lopen.

De afgelopen dagen heb ik op de Facebookpagina van The Teaching Buddha een korte serie gemaakt van tips voor Mindfullness op het werk, geplukt van de Huffingtonpost op het internet. 15 tips from Thay, zoals Thich Nhat Hanh, bijna liefkozend, genoemd wordt door kenners en bekenden. Deze monnik en zenmeester is bekend geworden om zijn teksten, lezingen en lessen over Mindfulness. Thich Nath Hanh vertegenwoordigt een stroming binnen het Vietnamees Boeddhisme, die hij zelf “geëngageerd boeddhisme” noemt. Hij gaat uit van een werelds bestaan en van een noodzakelijke betrokkenheid bij deze wereld. Dat maakt de tips van deze monnik vaak heel praktisch toepasbaar in het dagelijkse leven. Buiten werktijd en in werktijd.

De 15 tips (zie onder *) zijn stuk voor stuk eenvoudig te begrijpen. Dat wil nog niet zeggen dat ze eenvoudig zijn op te volgen. De tip die mij het meest fascineerde was de tip nr 4. In het Engels:

Try not to
divide your time into “my time” and “work.” All time can be
your own time if you stay in the present moment and keep in touch with what’s
happening in your body and mind. There’s no reason why your time at work should
be any less pleasant than your time anywhere else.

Eén van de problemen met het werken in het onderwijs is dat werktijd en privé-tijd nogal eens door elkaar heen lopen. Sommigen van ons maken lange dagen op school en werken ook vaak thuis voor school. Avonden, delen van het weekend. Daagjes in een vakantie. En is dat nog één ding, iets anders is het gevoel dat het werk nooit af is. Niet alleen voor de perfectionisten onder ons. Onderwijs moet altijd beter.


Hoe vinden we nu een betere balans tussen tijd voor ons zelf en tijd voor onze baan, als de tip van Thay luidt: we moeten niet in “me time” en “work time” denken?

Een mogelijke oplossing is om meer mindful om te gaan met de taak waar we op dat moment mee bezig zijn. Als we aandacht besteden aan de activiteit van dat moment en dus verblijven in het “hier en nu”, in het Engels mooi “Present Time” genoemd, dan gaan we in een andere modus of staat verkeren dan dat we van alles doen zonder aandacht, tegelijkertijd, gehaast of half. We raken van een State of Doing in een State of Being. In deze staat van Being ontstaat een gevoel van eigenheid, van kalmte en van tevredenheid.

En hoe zorgen we ervoor dat we dicht bij ons zelf blijven en in deze State of Being kunnen raken, zonder de dagelijkse werkelijkheid uit het oog te verliezen? Juist. Door regelmatig een stapje terug te nemen, door aandacht te schenken aan je lichaam, door bewust alle sensaties met je zintuigen waar te nemen, door je gedachten te observeren en als een stille getuige emoties te laten komen en gaan. Je checkt als het ware in bij je zelf. Hallo, ben je er nog? Ja hoor, hier ben ik. Ik adem, ik voel mijn lichaam, ik kan mijn gedachten even loslaten. Om vervolgens weer door te schakelen naar de State of Doing.

Maar het echte kunstje van tip nr 4. zit m voor ons volgens mij in het volgende:

als je tijdens je werktijd zorgt voor voldoende Present Moments, dan hoef je niet gillend of doodmoe de vakantie in. En om die vakantie ontspannen maar met voldoende energie om dingen te ondernemen, door te brengen, moet je ook daar zorgen voor voldoende Present Moments. En als je daarin slaagt, dan maakt het misschien werkelijk niet zo veel uit: the me time of the work time.

Ik wens iedereen die werkzaam is in het onderwijs: very pleasant holidays!

————————————————————————————————

*15 practical steps Thay says we can take to bring mindfulness to our work:

1. Start your day with 10 minutes of sitting in meditation.

2. Take the time to sit down and enjoy eating breakfast at home.

3. Remind yourself every day of your gratitude for being alive and having 24 brand-new hours to live.

4. Try not to divide your time into “my time” and “work.” All time can be your own time if you stay in the present moment and keep in touch with what’s happening in your body and mind. There’s no reason why your time at work should be any less pleasant than your time anywhere else.

5. Resist the urge to make calls on your cell phone while on your way to and from work, or on your way to appointments. Allow yourself this time to just be with yourself, with nature and with the world around you.

6. Arrange a breathing area at work where you can go to calm down, stop and have a rest. Take regular breathing breaks to come back to your body and to bring your thoughts back to the present.

7. At lunchtime, eat only your food and not your fears or worries. Don’t eat lunch at your desk. Change environments. Go for a walk.

8. Make a ritual out of drinking your tea. Stop work and look deeply into your tea to see everything that went into making it: the clouds and the rain, the tea plantations and the workers harvesting the tea.

9. Before going to a meeting, visualize someone very peaceful, mindful and skillful being with you. Take refuge in this person to help stay calm and peaceful.

10. If you feel anger or irritation, refrain from saying or doing anything straight away. Come back to your breathing and follow your in- and out-breath until you’ve calmed down.

11. Practice looking at your boss, your superiors, your colleagues or your subordinates as your allies and not as your enemies. Recognize that working collaboratively brings more satisfaction and joy than working alone. Know that the success and happiness of everyone is your own success.

12. Express your gratitude and appreciation to your colleagues regularly for their positive qualities. This will transform the whole work environment, making it much more harmonious and pleasant for everyone.

13. Try to relax and restore yourself before going home so you don’t bring accumulated negative energy or frustration home with you.

14. Take some time to relax and come back to yourself when you get home before starting on household chores. Recognize that multitasking means you’re never fully present for any one thing. Do one thing at a time and give it your full attention.

15. At the end of the day, keep a journal of all the good things that happened in your day. Water your seeds of joy and gratitude regularly so they can grow.

– Thich Nhat Hanh

“15 Practical Ways To Find Your Zen At Work”, The Huffington Post.



Doelen stellen op de mat en in het klaslokaal.

yoga en mindfulness Posted on Sat, May 20, 2017 17:58:27

Dharma en sankalpa.

In de verte hoor ik de stem van mijn yogaleraar: “promise me one thing in this lesson: never quit. As long as you can breathe and you are conscious of your body you can do your practice” (1). Ik moet even slikken, voorzover dat gaat: liggend op je rug op je matje. De woorden komen diep binnen, ook al hoor ik deze tekst niet voor het eerst. Stond ik dan op het punt om op te geven? En zo ja, wat was daar dan de aanleiding voor? Moeheid, frustratie, een streven naar perfectionisme en het niet kunnen accepteren dat mijn practice voor altijd anders zal zijn dan vroeger? Ik mag niet opgeven, zegt mijn yogaleraar. Maar dat wil ik ook helemaal niet, alleen: hoe verder?

Door doelen te stellen. Zo heb ik de afgelopen maanden mijzelf steeds nieuwe doelen gesteld, inclusief dat ik weer naar mijn oude yogaschool zou gaan. En daar lig ik dan, tijdens een speciale les voor geblesseerde yogi’s. En inmiddels heb ik ook zelf de eerste lessen op mijn school weer gegeven. Maatschappijwetenschappen. Niet gezellig liggend op een matje voor de klas. Maar gestaan, de orde bewaakt, lesdoelen geformuleerd en een sfeer gecreeërd. En het ging.

Jezelf doelen stellen kan een negatieve bijklank hebben in de zin van “streven” of alleen op het resultaat gericht zijn. Ik heb gemerkt dat je ook doelen kunt bedenken zonder negatieve of hijgerige associaties. Niet koste wat het kost, maar met aandacht voor jouzelf en je omgeving. En: als je je zelf een hoger doel stelt voor de langere termijn, helpt het dit doel op te knippen in meer concrete doelen op de korte termijn. Kleine stappen zijn eerder haalbaar en je kan eventueel tijdig bijsturen. Zie het kleine doel als een afspraak met je zelf. En soms heb je dit echt nodig om verder te komen.

Zo heb ik vanaf het moment dat bekend was dat ik een “totale heupprothese” zou krijgen, mijzelf een aantal doelen voor ogen gesteld. Ik had van tevoren veel informatie verworven zodat mijn planningen zo realistisch mogelijk waren en vervolgens heb ik bijna iedere dag bekeken of de weg die ik bewandelde goed voelde. Dit kijken naar je zelf en het steeds weer voelen hoe het lichaam reageert, bepaalde mijn houding hoe verder te gaan. Deze weg is heel leerzaam geweest. Je bouwt op deze manier allerlei momenten in van: doe ik het wel, doe ik het niet? En dan in principe: gewoon doen. Want uitstellen heeft geen zin als je verder wil komen.


In de yoga gebruiken we ook wel “doelen”: bij de aanvang van de les formuleer je voor jezelf een “intention” of een “sankalpa”. “Kalpa” betekent belofte en “san” refereert aan de verbinding met de hoogste waarheid. (2) Om het leven te leven dat voor ons bedoeld is, moeten we onze geest steeds weer herinneren aan onze dharma, “our deepest intentions and the qualities of the Divine within”. Bij een sankalpa kan je denken aan een intentie of wens die je omzet in een soort bevestiging voor jezelf: kort, positief geformuleerd en in de tegenwoordige tijd, zoals: ik voel kalme energie, ik oefen zonder oordeel, ik luister naar mijn lichaam, ik voel mij sterk.
Beide begrippen: sankalpa en dharma komen voort uit de Boedhistische filosofie. Bij dharma moet je denken aan de diepere betekenis van jouw leven. Het gaat hier echt om een bestemming, een groter doel. Het gaat er volgens de Buddha-leer om dat je je diepere natuur voelt en je hiermee kunt verbinden door goede keuzes te maken in je leven. Maar hoe voel je nu of dat zo is?

Het is een schot voor open doel, maar ook hier helpt yoga jou ontdekken of je op de goede weg zit. Is het formuleren van een sankalpa voor je zelf een manier om je bewust te worden van je verlangens of voornemens, de asanas (houdingen) maken je bewust van je lichaam en hoe je in het leven staat.

You have a body so you can connect with reality.

En, toeval of niet, ook hier haalde mijn yogaleraar een mooie quote aan. Hij zei dat je het lichaam niet louter moet zien als een voer- of werktuig. Je lichaam is altijd meer. Ook dat is geen nieuws voor de gemiddelde yogi. Maar de toevoeging die hij daarna gebruikte raakte mij:

“The body is not just a vehicle or tool. It is micro-cosmos. You have a body so you can connect with reality.” (3)

We hebben ons lichaam om ons zelf altijd te kunnen verbinden met de realiteit.

Onze geest wandelt en zwerft. Maar het lichaam is daar en het is op dat moment zoals het is.We voelen ons lichaam, we gebruiken onze zintuigen, met ons lichaam verbinden we ons met de aarde. Door met aandacht te luisteren naar ons lichaam, komen we dichter bij wie we op dat moment zijn. Deze “state of Being” is belangrijk om tot goede keuzes, doelen en acties te komen, een “state of Doing”. Zo kunnen we ons leven meer verbinden met dat wat wij belangrijk vinden, met wie wij wezenlijk zijn. Om vervolgens onze doelen bij te stellen.

Het idee van een dharma en het bijstellen van doelen, past ook mooi in het onderwijs. Hoe vaak ervaren docenten én leerlingen hier ook niet gevoelens van frustratie of onzekerheid. Als je je zelf doelen stelt die uitgaan van de realiteit, die je concreet verder helpen op je pad en uiteindelijk in lijn liggen met jouw hogere doel, dan moet het lukken om plezier te hebben en te houden in het les geven of les krijgen. En natuurlijk doe je dit met behulp van je hoofd en kennis, maar het is ook goed om te voelen en te ervaren. En hoe voel je nu wat waar is op dat moment? Door op het lichaam te letten. En hoe let je op je lichaam? Door het te observeren on en off the mat.

Ook voor de klas en tijdens de les kan je altijd even inchecken bij je zelf: hoe voelt je gezicht, klemmen je kaken, waar zit de adem, voel je de grond onder je voeten, hoe voelt het in je buik? Vaak zegt dit iets over de realiteit van dat moment: de les verloopt rommelig of gesmeerd, je voelt je sterk en rustig, of opgejaagd en onzeker. Alleen vanuit deze realiteit kan je de situatie accepteren of veranderen.
Stel: je bent niet tevreden over een les, je wil niet opgeven, maar in het onderwijs werkzaam blijven, hoe ga je dan verder? Door nieuwe doelen te stellen: maak nieuwe concrete afspraken met je zelf. Een andere aanpak van de les, een andere benadering van de leerlingen, een andere presentatie van je zelf? Stel kleine doelen, bedenk een planning en dan gewoon: doen. Elke dag biedt een nieuwe les.

Het onderwijs heeft behoefte aan mensen die zich zelf kennen, die concrete plannen maken en blijven geloven in hun bestemming (dharma): een leraar te zijn voor kinderen. Zo maken we lesdoelen voor iedere les, maar is het misschien ook goed om voor elke les een eigen “sankalpa” te formuleren. Net als in de yogastudio, gebruiken we deze intentie in het klaslokaal dan op weg naar het hogere doel. En ondertussen luisteren we niet alleen naar collega’s, de leerlingen, onze geest of Den Haag, maar vooral ook: naar ons eigen lichaam.

Dus herhaal ik hier de woorden van mijn yogaleraar, voor alle mensen werkzaam in de practice van het onderwijs:

“promise me one thing in this lesson: never quit. As long as you can breathe and you are conscious of your body you can do your practice”.

Melissa van Melle

(1) Eric Weber, yogadocent bij oa Balanzs (en Saktiisha en Delight), Den Haag
(2) Ros Stryker, https://yogainternational.com/article/view/how-to-create-a-sankalpa
(3) Citaat is afkomstig van Eckhard Tolle.